Evrensel Deha
Geçen sene Ocak ayında Türkiye'ye geleceÄini duyduÄumda çok sevindiÄim bir sergiyi gezmek maksadıyla son iki gündür vaktimin çoÄunu ODTÃ'de geçirdim.
Ãncelikle yanlıŠbilinen bir Åeyi düzelteyim. Bu sergide yer alan hiçbir obje Leonardo da Vinci tarafından yapılmamıÅtır. Onun çizimlerinden yola çıkılarak günümüzde yapılmıÅtır. Malesef sergide rastladıÄımız birçok ziyaretçi bunu bilmeden dolaÅıyorlardı.
Sergiye girebilmek için her iki günde de kırk beÅer dakika sıra bekledik. GiriÅte History Chanel'a ait bir film gösteriliyor. Her iki seferde de seyretme fırsatım olmadı. İçeriye gruplar halinde alınıp rehber tarafından gezdiriliyorsunuz. Tabi bu uygulamada da problemler vardı. Ä°lk gün kendi kendimize gezip her Åeyi istediÄimiz kadar incelerken, ikinci gün maalesef çok asabi hanım bir rehber tarafından sürekli yönlendirilip, zaman zaman azarlanıldık. Gerçi ben bir gün önce her yeri istediÄim gibi gezdiÄim için kendisine pek takılmayıp, fotoÄraf çektim.
KataloÄunda 40 obje olduÄu yazılıydı. Gezerken 40 tane görmüÅüz gibi gelmeyince oturup fotoÄraflardan saydım. Gerçekten 40 tane görmüÅüz.
Leonardo'nun çizimleri beÅ gruba ayrılmıÅ: mekanizmalar, hava, su, kara, ateÅ.
Mekanizmalarda günümüzde kullanılan birçok aletin atasını gördük. Birçok mühendisin bildiÄi, kullandıÄı bilyeli rulman, kriko ilk aklıma gelenler.
Hava grubunda uçma çalıÅmalarına baÄlı olarak tasarladıÄı kanatlar, planörler ve yine bugün aynı mantıkla iÅleyen ama daha geliÅmiÅlerini kullandıÄımız higrometre (nem ölçer) ve anemometre (rüzgâr ölçer) gördük.
Su bölümündeki objelerden en çok dikkatimi çekenler yüzme bilmeyenleri su üstünde tutmakla ilgiliydi. Suyun üzerinde yürümek için tasarlanmıŠÅamandıraları kullandıÄımı hayal edip güldüm. Su akımı ile çalıÅan testereyi gördüÄümde ise ÅaÅırdım.
Kara bölümünün en ilginç objesi ipler ve makaralar yardımıyla hareket eden robottu. Zannetmeyin ki yürüyüp koÅuyor. Sadece öne eÄilip selam veriyor. Yine bu grup içerisinde yer alan bisikleti gördüÄümde gülümsedim. Gerçekte ilk kullanılan bisikletin Åekli oldukça farklı. Hepinizce malum önde kocaman arkada ise minnacık bir tekerlekten oluÅuyor. Hâlbuki Leonardo günümüz bisikletlerinin bir benzerini çizmiÅ.
AteŠbölümünde ise havan topu, makinalı tüfek ve zırhlı araç vardı.
Sergiden çıktıÄımızda havan topuna, bisiklete ÅaÅırmıŠvaziyette dolaÅırken birden bire reklâmcılıÄın bildiklerimizi ÅaÅırtma konusunda ne kadar etkili olduÄunu bir kere daha kavradım. Evet. Å?imdi bir düÅünün. Leonardoânun doÄumundan tam bir yıl sonrayı düÅünün. Yani 1453 yılını. Neler hatırlayacaksınız? Ben Fatih Sultan Mehmetâin toplar döktürüp Ä°stanbulâu fethettiÄini hatırlıyorum mesela⦠Leonardo bu topu çizdiÄinde bunun benzerleri kullanılarak, hiçbir zaman iÅgal edilemeyeceÄi düÅünülen büyük bir Åehir ele geçirilmiÅti. Ãstüne üstlük Leonardo bunu sadece çizmiÅti, hiçbir zaman yapmamıÅtı. Bu söylediklerim tabi ki Leonardoânun dehasına halel getirmez. Sadece her söylenene kuru kuruya inanmamak gerektiÄini ortaya koyar.
Bence herkesin gezmesi gereken bir sergiydi. Ama keÅke serginin tanıtımında denildiÄi gibi gerçekten interaktif olabilseydi. Rehberlerin en çok tekrarladıÄı Åey âlütfen biraz açılalımâ, âyaklaÅmayalım lütfenâdi. Yukarıda saÄ tarafta gördüÄünüz "Lütfen Hareket Ettirmeyiniz!" yazısı Ankara'da düzenlenen sergiden, sol tarafta gördüÄünüz "Please Touch - Lütfen dokunun" yazısı Chicago Sience Museum'da düzenlenen sergiden.
